Artrit Hastaligi Cerrahi Tedavisi

Artrit Hastalığı Cerrahi Tedavisi

Ä°laçlar ve fizik tedavi artritin ilerlemesini durduramıyorsa ve eklemler iÅŸlevlerini yitirecek kadar tutulup aÄŸrıyor, deforme oluyor ve hastanın yaÅŸantısı her yönüyle – sosyal, mesleki ve ev yaÅŸantısı – olumsuz etkileniyorsa cerrahi müdahale üzerinde düşünülmelidir. Son otuz yılda cerrahideki en ba­ÅŸarılı ilerleme hasta eklemlerin yapay olanlarıyla deÄŸiÅŸ­tirilmesidir, fakat romatizmal hastalık çekenlere yararlı ola­cak baÅŸka cerrahi iÅŸlemler de vardır.

Artroplasti (Eklem deÄŸiÅŸtirilmesi)

Yapay eklem takılması gerçekten yüzyılın cerrahi baÅŸarı öykülerindendir. Ä°lk kalça eklemi 1938 yılında deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ ve o zamandan beri iÅŸlem ve malzemeler kalça eklemi de­ÄŸiÅŸtirilmesi sıradan bir olay haline gelene kadar geliÅŸim göstermiÅŸtir. Her yıl dünyada 300.000 kalça eklemi deÄŸiÅŸ­tirilmekte, bunların yaklaşık 40.000 kadarı ingiltere’de ger­Ã§ekleÅŸmektedir.
Kalça eklemi yumrulu-yuvalı bir eklem olduÄŸundan hem aşınmış uyluk kemiÄŸi başının hem de pelvisteki yuvanın, total bir kalça deÄŸiÅŸtirme ameliyatıyla çıkarılıp deÄŸiÅŸtirilmesi zorunludur. Yapay eklemler cerrahların tercih ettiÄŸi malze­melerden yapılır, fakat metal, ya da, yüksek yoÄŸunluklu plastikten de olabilirler ve yerlerine bir tür yapıştırıcıyla tut­turulurlar. AÄŸrının derhal kesilmesi ve eklemin hareket ka­pasitesinin en azından yeterli seviyede olması beklenir.

Örnek vaka

Altmış altı yaşındaki Bay Jenkins’in her iki kalçasında da kötü ÅŸekilde osteoartrit vardı. GençliÄŸinde hevesli bir bisik­letçiydi ve bunun sonucu olarak kalça eklemleri fazla mik­tarda aşınıp yıpranmıştı. Sonunda aÄŸrı ve tutulma yüzün­den kötürüm olunca doktoru onu muhtemel bir eklem deÄŸi­ÅŸimi için bir ortopedi cerrahına gönderdi.

Röntgen filmleri her iki kalça ekleminde de geniÅŸ hasar olduÄŸunu gösteriyordu ve cerrah deÄŸiÅŸimi yapmayı kabul etti, fakat bir defada yalnızca bir eklemi deÄŸiÅŸtireceÄŸini ve böylece Bay Jenkins’in bu tip bir ameliyata nasıl bir tepki vereceÄŸini gözleyebileceÄŸini söyledi. Åžans eseri bekleme listesi uzun deÄŸildi ve Bay Jenkins yalnızca üç ay sonra hastaneye yattı.
Ameliyattan sonra kendine geldiÄŸinde kalçasındaki yara­ya akıntıları boÅŸaltan tüpler takılı, sırtüstü yatar durumdaydı ve bacaklarının arasında onları doÄŸru pozisyonda tutmaya yarayan takoz ÅŸeklinde bir yastık vardı. Ä°ki gün sonra bir fizyoterapist yataktan çıkmasına yardımcı oldu ve önce bir yürüteç sonra da iki baston yardımıyla nasıl tekrar yürüye­ceÄŸini öğretti. Kalçasını mükemmel durumda hissediyordu ve adeta bir mucize gibi hiç aÄŸrısı yoktu.

Hastanede on gün kaldıktan sonra dikiÅŸleri alındı ve yaklaşık bir hafta içinde evine gidebileceÄŸi söylendi. Bas­tonla yürüyerek ev yaÅŸantısını sürdürebiliyor, oldukça kolay bir ÅŸekilde merdivenleri de çıkabiliyordu. Kontrol için tekrar hastaneye gittiÄŸinde cerrah ondaki iyileÅŸmeden çok mem­nun kaldı ve hasta saÄŸlığını tekrar tam olarak kazandığında derhal diÄŸer kalça eklemini de deÄŸiÅŸtireceÄŸini söyledi.

Artık diz eklemi deÄŸiÅŸimi de aynı baÅŸarıyı göstermekte, her yıl Ä°ngiltere’de bu tip 14.000 ameliyat yapılmaktadır. Mente-ÅŸemsi bir eklem olduÄŸundan, kemik uçları yüzeylerinin ye­niden yapılması gerekmektedir. Bunun için metal plakalar kullanılmakta ve aralarına menisküsün yerini tutacak plastik bir parça konulmaktadır.

Sinovektomi

Romatoit ve diÄŸer iltihaplı tür artritlerde eklemi çevreleyen sinovya zarı iltihaplanır. Bu doku ‘sinovektomi’ adlı bir cer­rahi müdahaleyle alınabilir. AÄŸrı ve ÅŸiÅŸ büyük miktarda aza­lacak, baÅŸka bir ÅŸekilde de olsa, sinovya zarı tekrar olu­ÅŸacaktır. Bu ameliyat romatoit artritte bazen yapılır.

Debridement

EÄŸer bir eklemin içinde kemik parçaları ve diÄŸer serbest kalmış döküntüler sorun çıkarıyorsa, bunlar ‘debridement’ denilen bir iÅŸlemle alınabilirler. Bu iÅŸlemde, ekleme sokul­duÄŸunda cerrahın herhangi bir döküntüyü görüp alabilme­sini saÄŸlayan küçük bir fiber-optik tüp olan artroskop kul­lanılır.

Osteotomi

Artritin kemikte yaptığı tahribat kemiklerin birbirleriyle bir­leÅŸme açısını deÄŸiÅŸtirebilir. Bu durum diz eklemi artritinde sık olarak görülür; ayrıca kalçada da olabilir. Bunun tedavisi kemikten küçük bir parça alıp kemiÄŸi diÄŸer kemikle doÄŸru açıda birleÅŸecek duruma getirme ÅŸeklinde olur.

ömrü yalnızca yirmi yıldır ve ikinci kez deÄŸiÅŸtirildiÄŸinde bu süre on yıla iner. Deformasyonu düzeltmek ve aÄŸrıyı gider­mek için iki kemiÄŸin uçlarını kaynatmak gerekebilir, fakat eklem sürekli olarak tutulabilir. Bir eklemin kaynatılması iÅŸlemi ‘artrodezi’ olarak bilinir.

Rekonstrüktif cerrahi (Onarım cerrahisi)

Tendonlar gibi yumuÅŸak dokuları etkileyen romatizmal has­talıklarda ‘sarkık parmak’ gibi deformasyonlar tendonların kopması sonucu olabilirler. Bu tip bir deformasyon hasara uÄŸramış tendonların cerrahi yoldan rekonstrüksiyonuyla dü­zeltilebilir.

Dekompresyon cerrahisi

Bir romatizmal hastalık olan karpal tüneli sendromunda bilek tendonlarmı saran kılıf iltihaplanarak sinire baskı yapar ve özellikle el, bilek ve kolda özellikle geceleri büyük aÄŸrıla­ra neden olur. AÄŸrının giderilmesi ve el ile bileÄŸe normal iÅŸ­levinin kazandırılması ve sıkışan medyan sinirinin kurtul­ması dekompresyon yapılarak saÄŸlanabilir.

Örnek vaka

Kırk üç yaşında bir yapı ustası olan Bay Thompson, bilek ve kolundaki büyük aÄŸrı ve parmaklarındaki uyuÅŸma ve karın­calanma için doktoruna gider. AÄŸrı bazen omuzuna kadar yayılmakta ve geceleri uyumasını engellediÄŸi gibi, çalışma­sını da güçleÅŸtirmektedir.
Doktorun onu gönderdiÄŸi romatolog, Bay Thompson’a karpal tüneli sendromu teÅŸhisi koydu ve iltihabı azaltmak için bileÄŸine bir kortikosteroid ilacı enjekte etti. Bu iÅŸe ya­ramayınca, romatolog sıkışmış olan siniri kurtarmak için bir ameliyat gerektiÄŸine karar verdi.

Cerrahi müdahalenin başarı oranları

Cerrahi müdahale hiçbir ÅŸekilde ‘ılımlı’ bir tedavi yöntemi deÄŸildir, fakat artritli eklemlerin deÄŸiÅŸtirilmesindeki baÅŸarı oranı çok yüksektir. Yapay eklemin çevresinde hastanın vü­cudunda eskiden beri var olan bakterilerden kaynaklanan bir enfeksiyon oluÅŸma riski yüzde 1 ile 2′dir. Bu, genellikle antibiyotiklerle etkili bir ÅŸekilde tedavi edilebilir.

Ayrıca çok düşük bir pulmoner amboli (bacakta, ya da, pelviste oluşup akciğere giden bir kan pıhtısı oluşumu) riski vardır. Bu risk birçok ameliyatta vardır ve doktorlar bununla başa çıkmaya alışıktırlar.

Eklem deÄŸiÅŸimi ameliyatı olan hastaların en büyük ka­zançları bitmeyecek gibi görünen dayanılmaz aÄŸrılarından kurtulmaları ve eklemi tekrar normale yakın bir ÅŸekilde kul­lanabilmeleridir. Bu tip ameliyatlar sürekli olarak geliÅŸmekte ve artrit hastalarına gerçekten yeni bir yaÅŸam sunmaktadır.